KHÁM TIỀN MÊ - CHUẨN BỊ BỆNH NHÂN TRƯỚC MỔ

Đăng lúc: Thứ sáu - 24/11/2017 15:05 - Người đăng bài viết: admin
KHÁM TIỀN MÊ - CHUẨN BỊ BỆNH NHÂN TRƯỚC MỔ

KHÁM TIỀN MÊ - CHUẨN BỊ BỆNH NHÂN TRƯỚC MỔ

Khám tiền mê là một việc cần thiết và pháp lý trước tất cả các cuộc phẫu thuật.
  1. MỞ ĐẦU:
  • Khám tiền mê là một việc cần thiết và pháp lý trước tất cả các cuộc phẫu thuật.
  • Đây là giai đoạn tâm lý bệnh nhân rất căng thẳng, nên vai trò của bác sĩ khám tiền mê rất quan trọng để vừa tìm hiểu bệnh, lên kế hoạch gây mê, vừa phải làm cho bệnh nhân thông hiểu, tin tưởng, chấp nhận và bớt lo lắng.
  • Mục đích:
+   Đánh giá tình trạng bệnh nhân trước phẫu thuật
+   Tình trạng bệnh lý kèm theo à phương án khảo sát và điều trị trước – trong – sau mổ
+   Thống nhất với phẫu thuật viên thời điểm và phương pháp điều trị tối ưu và xác định nguy cơ phẫu thuật
+   Chọn phương án gây tê – gây mê phù hợp
+   Tiên lượng những khó khăn của công tác gây mê – phẫu thuật
+   Tiên lượng khả năng chịu đựng gây mê – phẫu thuật của bệnh nhân và khả năng phục hồi
+   Chuẩn bị những phương án phòng ngừa/ xử trí phù hợp với những khó khăn có thể xảy ra
+   Giải thích kỹ với bệnh nhân và/hoặc thân nhân và chuẩn bị về mặt tâm lý
+   Kết quả khám tiền mê phải được ghi chú rõ ràng dễ hiểu vào bảng mẫu khám tiền mê.
 
  1. TIỀN SỬ - BỆNH SỬ:
  1. Bệnh sử:
  • Người khám tiền mê cần xem xét tổng thể quá trình bệnh hiện tại của BN, các khảo sát đã tiến hành và chẩn đoán ngoại khoa, các điều trị hiện tại và mức độ đáp ứng với điều trị
  • Cần ghi nhận các triệu chứng trước mổ của bệnh chính để đánh giá sau mổ
  1. Cơ địa:
  • Nghề nghiệp
  • Hút thuốc lá
  • Nghiện ma tuý
  • Uống rượu bia
  • Tổng trạng, cân nặng, chiều cao
  • Tiền sử phản ứng/ dị ứng: cần xác định chính xác tác nhân và hỏi kỹ triệu chứng để đánh giá mức độ phản ứng: biến đổi trên da (ngứa, mẩn đỏ, mụn nước, bóng nước…), sưng phù mặt – mắt – mũi – miệng…, khó thở, thở rít, truỵ mạch…
Cần đặc biệt chú ý kháng sinh nhóm penicillin, cephalosporin, sulfonamid thường gây dị ứng
Dị ứng với đậu nành hoặc trứng à không dùng propofol
Tiền sử phản ứng với khí mê hay succinylcholine ở BN hay người thân thiết trong gia đình à phải chú ý khả năng sốt cao ác tính trong mổ, viêm gan do khí mê, thiếu men chuyển hoá gây liệt cơ kéo dài
Phản ứng da với iode à tránh dùng thuốc có iode
Dị ứng bột talc, băng keo… à tránh sử dụng
  1. Các bệnh kèm theo:
  • Các bệnh đã và đang mắc: tìm hiểu theo từng hệ cơ quan để không bỏ sót, chú ý các bệnh liên quan đến phẫu thuật và gây mê như cao huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van tim, suy tim, hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, lao phổi, tiểu đường, trào ngược dạ dày thực quản…
  • Các thuốc đang điều trị, liều lượng, có theo dõi điều trị thường xuyên?
  • Tình trạng dễ chảy máu trong sinh hoạt hàng ngày hay trong quá trình điều trị
  • Khả năng đang có thai à quá trình điều trị có thể gây ảnh hưởng xấu
  • Nếu cần thiết có thể yêu cầu hội chẩn chuyên khoa để đánh giá và điều trị quanh mổ
  1. Các thuốc đang điều trị:
  • Bao gồm cả thuốc đang điều trị cho bệnh chính và bệnh kèm theo, phương án điều trị và liều lượng thuốc. Quan trọng là các thuốc điều trị bệnh lý tim mạch, thuốc kháng đông, chống động kinh, thuốc tiểu đường, nội tiết…
  • Việc quyết định tiếp tục hay thời điểm ngừng một vài loại thuốc nào đó hay thay thế bởi thuốc khác trong thời gian trước mổ tuỳ thuộc mức độ bệnh lý, ảnh hưởng của thuốc đối với bệnh hay đối với thuốc mê lựa chọn, ảnh hưởng của việc ngừng thuốc, half-life của thuốc…
  1. Tiền sử phẫu thuật:
  • Ảnh hưởng đến chức năng cơ quan
  • Ảnh hưởng đến vùng phẫu thuật
  • Ảnh hưởng đến gây mê, gây tê: độ di động cột sống cổ, cột sống ngực hay lưng, độ há miệng, độ rộng hầu – thanh – khí quản, sẹo tại các vùng gây tê…
  1. Tiền sử gây mê:
Nếu được xem lại các hồ sơ gây mê trước đây, cần chú ý:
  • Các kỹ thuật gây tê/ gây mê đã sử dụng: có gì khó chịu? khó khăn?
  • Dụng cụ thông khí đã sử dụng
  • Thông khí khó, đặt nội khí quản khó
  • Các kỹ thuật xâm lấn mạch máu đã tiến hành và khó khăn nếu có
  • Các tai biến: phản ứng thuốc, nôn ói khi tỉnh mê, chấn thương vùng miệng hầu, chậm tỉnh mê, biến đổi tình trạng tim mạch hô hấp cần nằm hồi sức…
  1. Tiền sử gia đình:
  • Đặt câu hỏi mở về các tai biến do gây tê/ gây mê
  • Đặc biệt hỏi cụ thể tiền sử “sốt cao ác tính”
 
  1. KHÁM THỰC THỂ:
Khám toàn diện có chủ đích, đặc biệt chú ý tình trạng đường thở, tim mạch, hô hấp, thần kinh.
  • Dấu hiệu sinh tồn
  • Tình trạng tĩnh mạch: có dễ chích không
  • Các yếu tố ảnh hưởng khả năng thông khí và đặt nội khí quản:
+ Độ há miệng -
 
 

Tiêu chuẩn Malampatti:
 
 

                 
+ Lưỡi
+ Tình trạng răng: răng yếu dễ bị gãy rụng, đặt NKQ khó khăn, răng giả nên lấy ra trước gây mê
+ Cằm
+ Râu
+ Độ gập ngửa cổ
+ Khoảng cách cằm giáp
 
  • Vùng gây tê có sẹo, dị dạng, nhiễm trùng…
  • Tổn thương thần kinh ảnh hưởng đến chức năng các vùng: mắt nhắm không kín, miệng méo, nuốt khó, nuốt sặc, giảm phản xạ ho, yếu liệt chi…
 
  1. CẬN LÂM SÀNG
  1. Công thức máu, nhóm máu:
Bắt buộc ở tất cả các BN mổ.
  • Tuỳ loại phẫu thuật và đối tượng BN, cần giá trị Hb tối thiểu khác nhau à truyền máu trước mổ, dự trù máu hoặc kế hoạch truyền máu tự thân…
  • BN có nhóm máu hiếm phải được dự trù máu trước mổ
  1. Xét nghiệm đông máu:
  • Thông thường: TQ, TCK, tiểu cầu
  • Khi cần sẽ làm thêm: TS, TC, Fibrinogen, khả năng kết tập tiểu cầu, định lượng yếu tố đông máu…
  1. Xét nghiệm sinh hoá:
  • Điện giải đồ máu, chức năng gan, chức năng thận… cần thực hiện ở BN gây mê và/hoặc có nghi ngờ có rối loạn cần theo dõi
  1. X quang phổi:
Các bệnh nhân gây mê và có yếu tố nguy cơ bệnh lý tim phổi cần được khảo sát X quang phổi:
  • Bất thường lồng ngực, cột sống: bất thường bẩm sinh thường kèm theo bệnh lý phổi hoặc các cơ quan khác
  • Khí quản: bị đẩy lệch hay hẹp nếu u bướu chèn vào
  • Bóng tim to à suy tim, tràn dịch màng tim
  • Cung động mạch chủ: vôi hoá, phồng à cao huyết áp
  • Màng phổi: dày dính, tràn khí, tràn dịch… làm giảm khả năng thông khí
  • Nhu mô phổi: viêm phế quản/ thuỳ cấp tính, viêm phế quản mãn, khí phế thũng, phù phổi, lao phổi, u phổi, tổn thương di căn, xẹp phổi…
  1. Điện tâm đồ:
Chỉ định ở các BN sau:
  • Nam > 45 tuổi, nữ > 55 tuổi
  • Có tiền sử hay dấu hiệu lâm sàng nghi ngờ bệnh lý tim mạch
  • Có các yếu tố nguy cơ bệnh lý tim mạch: nghiện rượu, thuốc lá, rối loạn lipid máu, béo phì, tiểu đường, bệnh hệ thống…
  • Đang dùng thuốc có nguy cơ nhiễm độc tim: nhóm chống trầm cảm 3 vòng, doxorubicine
  1. Siêu âm tim:
Chỉ định ở BN > 60 tuổi hoặc BN có bệnh lý tim mạch hoặc có yếu tố nguy cơ tim mạch (trừ những trường hợp gây tê tại chỗ cho phẫu thuật nhỏ có thể xem xét không cần siêu âm tim)
  1. Các xét nghiệm miễn dịch:
Nếu nghi ngờ có bệnh truyền nhiễm
  1. Xét nghiệm men tim:
Các bệnh nhân nặng có tiền sử, bệnh sử hoặc nguy cơ thiếu máu cơ tim/ nhồi máu cơ tim cần được xét nghiệm men tim trước mổ để chẩn đoán và theo dõi trong và sau mổ.
  1. Siêu âm tim gắng sức:
Sau khi hội chẩn với bs tim mạch, nếu nghi ngờ tình trạng thiếu máu cơ tim tiềm ẩn
  1. Đo chức năng hô hấp:
Trường hợp BN có bệnh cấp/ mãn tính ở phổi nặng, cần đánh giá đáp ứng
thuốc giãn phế quản, hoặc trước phẫu thuật cắt thuỳ phổi à đánh giá khả năng chịu đựng trong lúc gây mê và hồi phục sau mổ
 
  1. ĐÁNH GIÁ CHUNG:
  1. Loại phẫu thuật:
  • Cấp cứu
  • Cấp cứu trì hoãn: tối ưu hoá các tình trạng bệnh lý trước mổ trong thời gian cho phép
  • Chương trình: cần điều chỉnh tốt nhất các bệnh lý kèm theo. Cần hoãn mổ chương trình nếu:
+   Nhồi máu cơ tim trong vòng 6 tháng à +/- can thiệp mạch vành trước mổ
+   Rối loạn nhịp mới không ổn định (cơn rung nhĩ, cuồng nhĩ, nhịp nhanh trên thất, cơn nhịp nhanh thất > 10 nhịp, block nhánh độ 2 hoặc 3) àkhám tim mạch
+   Rối loạn đông máu à điều chỉnh
+   Các tình trạng viêm nhiễm chưa ổn định
+   Thiếu oxy máu à tìm và điều trị nguyên nhân
+   Cơn hen nặng
+   BN chưa đồng ý kế hoạch điều trị
 
  1. Phân loại ASA (hội gây mê Hoa Kỳ):
I        BN có sức khoẻ tốt
II       BN có tổn thương trung bình chức năng của 1 cơ quan quan trọng
III      BN có tổn thương nặng chức năng của 1 cơ quan quan trọng
IV      BN có tổn thương trầm trọng chức năng của 1 cơ quan quan trọng, làm ảnh hưởng tiên lượng sống
V       Hy vọng sống < 24 giờ dù có PT hay không
VI      Tình trạng chết não, chờ lấy tạng
E       PT cấp cứu
 
  1. Kế hoạch chuẩn bị trước mổ:
  • Nhịn ăn/ uống trước mổ theo ASA
     Nước trắng:                    2 giờ
     Sữa mẹ:                          4 giờ
     Không phải sữa mẹ:    6 giờ
     Thức ăn nhẹ:                 6 giờ
     Thức ăn có dầu/ thịt:    8 giờ
  • Điều trị trước mổ:
  • Tăng huyết áp:
Cần duy trì điều trị hàng ngày hiệu quả
Cơn tăng huyết áp cấp tính cần điều trị khi HA tâm thu > 20% trị số bình thường hay HA tâm trương > 115 mmHg
Mổ chương trình nên trì hoãn cho tới khi kiểm soát được HA
  • Bệnh mạch vành biết trước hay bệnh nhân có nguy cơ bệnh mạch vành (> 65 tuổi, cao huyết áp, tiểu đường, tăng cholesterol máu, nghiện thuốc lá, gia đình có người bệnh mạch vành): ức chế beta trước và sau mổ à giảm nguy cơ thiếu máu cơ tim.
Nếu cơn đau thắt ngực không ổn định à khảo sát mạch vành trước mổ.
Nếu nguy cơ phẫu thuật/ nguy cơ gây mê cao à can thiệp mạch vành trước mổ
  • Hen suyễn:
Cần khảo sát mức độ và điều trị tối ưu trước mổ (nếu được)
Điều trị dự phòng cơn hen (xịt hoặc khí dung thuốc dãn phế quản, corticoid…) trước khởi mê
  • Tiểu đường:
Các thuốc tiểu đường uống cần chuyển sang insulin trước mổ, ngày mổ chỉ sử dụng insulin R tác dụng ngắn nếu cần
Cần kiểm soát ổn định đường huyết (ngón tay) trước mổ (nếu được) trong mức bình thường hoặc <160 mmHg: số lần xét nghiệm trong ngày tuỳ thuộc mức độ bệnh và điều kiện khoa phòng
Đề phòng hạ đường huyết do ngưng ăn uống
  • Bệnh lý gan:
Cần khảo sát bệnh lý gan trước gây mê, phòng ngừa làm tình trạng suy gan nặng hơn sau mổ
Tránh phẫu thuật trong giai đoạn viêm gan cấp
Hạn chế dùng các thuốc chuyển hoá tại gan
  • Các bệnh về máu và đông máu:
Bệnh bẩm sinh hay mắc phải
Đặc biệt các BN có van tim kim loại, stent mạch vành, tiền căn nhồi máu cơ tim… đang điều trị thuốc kháng đông, chống kết tập tiểu cầu… à cần phối hợp với chuyên khoa tim mạch để điều chỉnh thuốc và tình trạng đông máu, và đánh giá nguy cơ chu phẫu
  • Dinh dưỡng:
BN suy dinh dưỡng: cần được điều trị trước các phẫu thuật lớn có thể trì hoãn để giúp quá trình hồi phục sau mổ
BN béo phì??
  • Tiền mê:
  • An thần, giảm lo lắng, làm quên (đêm trước mổ và 1 – 2h trước khởi mê) à giúp dẫn mê dễ dàng và giảm liều thuốc mê
Hydroxyzine (Atarax): tối đa 1 mg/kg PO 1 – 2h trước mổ
Benzodiazepine:
          Flunitrazepam (Rohynol) 5mg
          Nitrazepam (Mogadon) 5mg
          Lorazepam (Temesta) 2.5 – 5 mg
          Diazepam (Valium) 10 – 20mg
Midazolam (Hypnovel) tác dụng ngắn nhất, tác dụng sau 30’, kéo dài 2h (dùng đường IV, PO hay nhỏ mũi hay bơm hậu môn cho trẻ em)
  • Giảm tiết nước bọt và dịch phế quản: hiện nay không dùng một cách hệ thống nữa vì các thuốc mê hiện nay ít gây tác dụng phụ này
  • Phòng ngừa viêm phổi hít: làm tăng độ pH dịch vị và giảm tiết dịch vị à dùng cho BN có dạ dày đầy, béo phì, nghiện thuốc lá, đặt NKQ khó…
Kháng thụ thể H2:
Tác dụng sau 45’ – 1h nếu tiêm IV, 1 – 2h nếu uống.
Thuốc không có tác dụng trên dịch dạ dày có sẵn và không có tác dụng tống thức ăn khỏi dạ dày
Tác dụng phụ: rối loạn nhịp tim khi dùng IV nhanh, rối loạn thần kinh nhất là ở BN suy thận (Ranitidine ít hơn Cimetidine)
Liều: Ranitidine 100 – 200 mg tác dụng 9h
          Cimetidine 200 – 400 mg tác dụng 3h
Thuốc thay đổi trương lực dạ dày:
Metoclopramide (Primperan): tăng tống thức ăn khỏi dạ dày, liều 10mg tác dụng sau 30 – 60’ PO hoặc 30’IV trước khởi mê
                   Thuốc trung hoà acide:
Tác dụng trung hoà ngay dịch dạ dày, nhưng làm tăng thể tích dạ dày, nếu BN ói và hít vào phổi cũng gây viêm phổi nặng
  • Các phương tiện cần chuẩn bị cho gây tê/ gây mê
  1. Kế hoạch gây tê/ gây mê:
Phương pháp, thuốc lựa chọn
  1. Kế hoạch giảm đau sau mổ:
Kỹ thuật giảm đau và thời gian sử dụng
Cách đánh giá mức độ đau
  1. Các nguy cơ đặc biệt liên quan đến phẫu thuật và gây mê
 
  1. PHIẾU KHÁM TIỀN MÊ:
  • Là bằng chứng y khoa pháp lý được lưu trong tài liệu bệnh nhân
  • Ghi ngày (giờ) khám và họ tên chữ ký của BS gây mê
  • Phải được ghi chú rõ ràng, dễ hiểu tất cả các vấn đề trên
 
  1. MỐI QUAN HỆ VỚI BỆNH NHÂN:
Tạo mối quan hệ tốt giữa BS và bệnh nhân trong giai đoạn trước mổ rất quan trọng cho sự thành công của điều trị
  1. Quá trình khám bệnh: có tổ chức và không vội vàng à BS thấu hiểu và quan tâm đến BN
  2. Thông tin đầy đủ cho BN: về bệnh và quá trình quanh mổ:
  • Thời gian ước tính của phẫu thuật và gây mê/ hồi sức
  • Chế độ ăn uống trước mổ, thời điểm ngưng ăn/ uống
  • Chuẩn bị đường ruột trước mổ
  • Kế hoạch tiếp tục/ ngừng các thuốc đang điều trị
  • Chuẩn bị máu trước mổ
  • Kế hoạch tiền mê, gây tê/ gây mê
  • Các phương tiện theo dõi cần thực hiện, nhất là các thủ thuật xâm lấn
  • Kế hoạch hồi tỉnh và giảm đau sau mổ
  • Các khó chịu, tai biến, biến chứng có thể xảy ra và khả năng xử lý:
+   Gây tê: chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương thần kinh hoặc mô lân cận, phản ứng thuốc, đau đầu, gây tê không đủ hiệu quả, tràn khí/ máu màng phổi…
+   Gây mê: đau họng, nôn ói, chấn thương miệng hầu, phản ứng thuốc, lưu ống nội khí quản, thở máy sau mổ, nằm hồi sức…
+   Truyền máu: sốt, dị ứng, phản ứng tán huyết, bệnh lây nhiễm…
  • Các thông tin chuyên sâu về phẫu thuật cần được thực hiện bởi phẫu thuật viên
  1. Cam kết chấp nhận gây tê – gây mê:
  • Tốt nhất nên được thực hiện bằng tiếng bản xứ của BN
  • Nếu BN là trẻ em hoặc người rối loạn tri giác, cần được cam kết bởi cha mẹ hoặc người giám hộ hoặc người chịu trách nhiệm

  1. TÀI LIỆU THAM KHẢO
  • Consultation Pré-Anesthésique, EMG 2001
  • Consultation d’anesthésie, SFAR 2009
  • Anesthesiology, Longnecker 2008
  • Traité, d’anesthésiegénnérale, Dalen 2004
Tác giả bài viết: Bs Đặng Văn Trí-Khoa PT GMHS
Đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

 

Tin mới

Điện thoại nóng
Sử dụng nước súc miệng thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường
CHẨN ĐOÁN VÀ XỬ LÍ NHỮNG BỆNH GAN THƯỜNG GẶP Ở THAI PHỤ BA THÁNG CUỐI.
PHÁT HIỆN VÀ ĐIỀU TRỊ NHỒI MÁU CƠ TIM SAU MỔ
MÒN CỔ RĂNG – NGUYÊN NHÂN, CÁCH ĐIỀU TRỊ VÀ PHÒNG NGỪA.
Mối quan hệ giữa bệnh loãng xương và gãy xẹp cột sống
Kháng sinh Vancomycin và hội chứng người đỏ
KHÁM THAI
Hướng dẫn chăm sóc bàn chân ở người bệnh đái tháo đường
TÓM TẮT CẬP NHẬT ĐIỀU TRỊ SUY TIM MẠN
CỨU SỐNG BỆNH NHÂN SUY HÔ HẤP NGUY KỊCH
BÁO CÁO MỘT TRƯỜNG HỢP NHIỄM TRÙNG HẬU SẢN NẶNG DO SANH THƯỜNG TẠI NHÀ
TỔ CHỨC LỚP TẬP HUẤN QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG – AN TOÀN NGƯỜI BỆNH VÀ TRIỂN KHAI NGÀY HỘI 5S TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH ĐẮK LẮK
KHÁM TIỀN MÊ - CHUẨN BỊ BỆNH NHÂN TRƯỚC MỔ
Những lưu ý đặc biệt khi sử dùng thuốc đái tháo đường
CÁC PHƯƠNG PHÁP GIÁM SÁT NHIỄM KHUẨN BỆNH VIỆN
Ba điều cần làm để phòng ngừa thoái hóa khớp gối
Phát hiện sớm Dị dạng hậu môn trực tràng
NHÂN MỘT TRƯỜNG HỢP VIÊM MÀNG NÃO MỦ DO LIÊN CẦU LỢN (STREPTOCOCCUS SUIS)
Kết quả kiểm tra chất lượng bệnh viện 6 tháng đầu năm 2017
BÁO CÁO MỘT TRƯỜNG HỢP NHIỄM TRÙNG HẬU SẢN NẶNG DO SANH THƯỜNG TẠI NHÀ

Bạn quan tâm gì về BV?

Chuyên môn

Dịch vụ y tế

Ứng dụng kỹ thuật KH

Các vấn đề trên

Thống kê truy cập

  • Đang truy cập: 33
  • Hôm nay: 3314
  • Tháng hiện tại: 54205
  • Tổng lượt truy cập: 3232592
Từ điển RHM
Sở Y Tế Đắk Lắk
Bộ y tế
Cục phòng chống HIV/ADIS
Bệnh viện Việt Đức
Cục quản lý dược
Cục khám chữa bệnh
Về đầu trang